Czy w 2024 będzie program Czyste Powietrze? Zmiany i nowe zasady

Czy w 2024 będzie program Czyste Powietrze?

Program Czyste Powietrze na 2024 rok to rządowa inicjatywa antysmogowa, która oferuje wsparcie finansowe na:

• termomodernizację,
• wymianę źródeł ciepła,
• poprawę efektywności energetycznej budynków.

Nowe przepisy, które wejdą w życie 22 kwietnia 2024 r., wprowadzają zmienione zasady przyznawania dotacji, zaktualizowane wymagania techniczne oraz odświeżoną listę urządzeń objętych finansowaniem. Program będzie realizowany do końca 2029 roku, a jego głównym celem jest ograniczenie emisji CO2 i walka ze smogiem poprzez likwidację nieekologicznych źródeł ciepła, takich jak stare piece węglowe. W 2025 roku planowane jest uruchomienie ogólnopolskiego programu operatorskiego oraz usprawnienia w obsłudze beneficjentów. Zainteresowani dofinansowaniem nadal mogą składać wnioski; szczegółowe warunki i konkretne wymagania techniczne zostaną określone w przepisach opublikowanych po 22 kwietnia 2024 r.

Przeczytaj teżCzyste Powietrze 2023 — dla kogo jest ten program i jakie masz możliwości?

Jakie zmiany w programie Czyste Powietrze w 2024?

Wprowadzono obowiązkową listę ZUM, obejmującą wyłącznie „zielone” urządzenia i materiały. Do listy dołączono szczegółowy katalog wskazujący konkretne modele i rodzaje materiałów, które mogą być współfinansowane. Dokument ten określa też parametry techniczne, wymogi dopuszczeniowe oraz warunki gwarancyjne dla sprzętu.

Wymagania dotyczące źródeł ciepła zostały doprecyzowane, ze szczególnym uwzględnieniem pomp ciepła. Przy ich montażu konieczne jest wykonanie audytu energetycznego — odpowiedzialność za przygotowanie audytu i całej dokumentacji leży po stronie audytorów energetycznych, którzy potwierdzają poprawność doboru instalacji. Raporty z badań muszą pochodzić z akredytowanych laboratoriów i być załączone do dokumentacji technicznej.

Instytut Ochrony Środowiska prowadzi procedury weryfikacji urządzeń oraz decyduje o ich wpisie na listę ZUM. Wprowadzono też limit: maksymalne dofinansowanie przysługuje jednorazowo tylko na jeden budynek mieszkalny jednorodzinny. Równocześnie zaostrzono wymogi dokumentacyjne — np. raporty z badań i notarialne pełnomocnictwa tam, gdzie są potrzebne, oraz dodatkowe załączniki potwierdzające zgodność z katalogiem ZUM.

Wdrożono mechanizmy kontroli przedsięwzięć, które mają ograniczyć nadużycia firm wykonawczych; obejmują one weryfikację jakości wykonania i kompletności dokumentacji. Zmieniono też zasady finansowania: zaktualizowano formy wsparcia (np. dotacje, prefinansowanie), katalog kosztów kwalifikowanych oraz limity dotacji. NFOŚiGW poinformował o ograniczeniach w uznawaniu niektórych certyfikatów po 31.12.2024 r., więc przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić aktualność dopuszczeń.

Co oznacza okres przejściowy w programie Czyste Powietrze?

Od 28 maja 2024 r. wydatki kwalifikowane mogą być dofinansowane, jeśli wniosek zostanie złożony w tzw. okresie przejściowym. Ten czas przygotowawczy między starymi a nowymi zasadami pozwala skorzystać ze szczególnych warunków. Okres przejściowy trwa do 13 czerwca 2024 r.; po tej dacie ruszają nowe nabory. Następny planowany termin naboru to marzec 2025 r..

Ważne jest, że decyduje kolejność składania wniosków — wcześniejsze złożenie zwiększa szanse na przyznanie środków. Wnioski złożone już po zakończeniu okresu przejściowego będą oceniane według nowych zasad i limitów obowiązujących w kolejnym naborze. Dlatego beneficjenci powinni złożyć wniosek w okresie przejściowym, jeśli chcą objąć dofinansowaniem wydatki poniesione od 28 maja 2024 r..

Przeczytaj teżCzyste Powietrze: 100 tys. zł netto czy brutto? Wyjaśniamy

Do kiedy złożyć wniosek o dofinansowanie?

Najlepszy czas na złożenie wniosku przypada na koniec lipca 2024, choć w niektórych sytuacjach nabór zamyka się już 30 czerwca 2024. Terminy zależą od operatora (NFOŚiGW, WFOŚiGW lub gminy) oraz od lokalnych porozumień, dlatego warto wcześniej sprawdzić status naboru. Okres przejściowy wpływa na prawo do rozliczenia wydatków kwalifikowanych — to kolejny powód, by upewnić się, kiedy kończy się przyjmowanie wniosków. Nowa runda planowana jest na marzec 2025 roku.

Do wniosku trzeba dołączyć kilka dokumentów:

• potwierdzenie własności (akt notarialny lub odpis z księgi wieczystej),
• kosztorys,
• oferty wykonawców,
• faktury pro forma,
• jeśli wymagane, również projekt techniczny lub audyt energetyczny, raporty z badań i pełnomocnictwa.

Regularne śledzenie komunikatów NFOŚiGW, WFOŚiGW i urzędów gmin pomoże ustalić ostateczne terminy i sposób składania dokumentów.

Jak będą liczone koszty kwalifikowane od sierpnia?

Od 1 sierpnia 2024 r. wydatki uznawane za kwalifikowane będą liczone według zasady, że nie mogą być ponoszone wcześniej niż na 6 miesięcy przed datą złożenia wniosku o dofinansowanie. Innymi słowy: jeśli wniosek wpłynie 1 sierpnia 2024 r., uznane będą tylko koszty poniesione od 1 lutego 2024 r.; wydatki sprzed tego terminu nie wliczą się do limitu dotacji.

Kwalifikowalność musi być udokumentowana — np.:

• fakturami VAT,
• raportami z badań (w tym ZUM),
• akredytowanymi badaniami laboratoryjnymi,
• audytem energetycznym, gdy jest wymagany.

Dokumenty te powinny jednoznacznie potwierdzać daty i zakres prac zgodne z treścią wniosku; brak kompletnej dokumentacji oznacza wyłączenie wydatku z listy kosztów kwalifikowanych. Planując zamówienia i start prac, pamiętaj o sześciomiesięcznym oknie: daty zamówień, terminy realizacji i wystawienia faktur muszą się w nim zawierać.

Zasada ta obowiązuje równolegle z przepisami okresu przejściowego, które mogą przyznawać odrębne uprawnienia dla wydatków zaczynających się już od 28 maja 2024 r. Operatorzy programu oraz Instytut Ochrony Środowiska i inne instytucje weryfikujące zweryfikują zgodność dat, treść raportów badawczych oraz kompletność załączników decydujących o kwalifikowalności kosztów.

Kto może otrzymać maksymalny poziom dofinansowania?

Maksymalne dofinansowanie przysługuje tylko raz na jedną nieruchomość — może to być dom jednorodzinny albo wydzielone mieszkanie. Beneficjentami są właściciele i współwłaściciele takich lokali. Aby otrzymać najwyższy poziom dotacji, trzeba spełnić konkretne warunki:

• limity dochodowe,
• wymogi techniczne projektu,
• zgodność zastosowanych urządzeń i materiałów z katalogiem ZUM.

Ważnym elementem oceny jest także efektywność energetyczna. Kolejnym krokiem jest złożenie kompletnej dokumentacji — bez niej niestety nie da się otrzymać pełnej kwoty. Niezbędne dokumenty to:

• prawidłowo wypełniony wniosek,
• dowód własności,
• deklaracja CEEB (jeśli wymagana),
• audyt energetyczny,
• potwierdzenia zgodności urządzeń z listą ZUM.

Operator programu i instytucje weryfikujące sprawdzają limity dotacji, kompletność załączników oraz zgodność z katalogiem; braki w dokumentacji mogą skutkować obniżeniem lub odmową przyznania środków. Jeżeli ktoś posiada kilka nieruchomości, maksymalne dofinansowanie przysługuje mu tylko raz. Pozostałe budynki mogą ubiegać się o wsparcie, ale będą objęte obowiązującymi limitami. Ostateczna decyzja o przyznaniu najwyższego poziomu dotacji zależy zarówno od kolejności złożenia dokumentów, jak i od ich jakości — dlatego warto przygotować wszystko starannie i terminowo.

Jakie wymogi stawia program Czyste Powietrze dla pomp ciepła?

Minimalna klasa efektywności energetycznej pompy ciepła w programie to A+. Aby urządzenie trafiło na listę ZUM, trzeba przedstawić dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań oraz raporty z badań wykonanych przez akredytowane laboratorium. Techniczną weryfikację przeprowadza Instytut Ochrony Środowiska, który decyduje o dopuszczeniu sprzętu do wykazu.

Do rozliczenia dotacji niezbędna jest kompletna dokumentacja techniczna — raporty badawcze, specyfikacje oraz dokumenty potwierdzające parametry instalacji. Program wymaga też spełnienia określonych wartości efektywności sezonowej i przestrzegania standardów instalacyjnych podczas montażu pomp ciepła.

Urządzenia bez pozytywnych wyników badań akredytowanych laboratoriów lub niezamieszczone na liście ZUM nie kwalifikują się do dofinansowania. Audyt energetyczny i pełny zestaw raportów to kluczowe elementy formalne przy przyznawaniu i rozliczaniu wsparcia.

Warto dołączyć także:

• deklaracje producenta,
• protokoły z badań laboratoryjnych,
• dane techniczne potwierdzające efektywność instalacji OZE.

Czy program dopuszcza kotły na pellet i zgazowujące drewno?

Kotły na pellet i kotły zgazowujące drewno mogą otrzymać dofinansowanie, ale wyłącznie w ramach kategorii kotłów na biomasę. Muszą jednak odpowiadać zaostrzonym kryteriom programu — nie wystarczy zwykłe oznaczenie, urządzenie musi znaleźć się na liście zielonych urządzeń i materiałów (ZUM).

Wpis na tę listę potwierdza raport z badań oraz odpowiednie certyfikaty wystawione przez laboratoria akredytowane. W dokumentacji technicznej powinny się pojawić wyniki pomiarów:

• emisji pyłu (PM),
• tlenków azotu (NOx),
• tlenku węgla (CO),
• informacje o sprawności,
• klasie efektywności energetycznej zgodne z regulaminem ZUM.

Producenci lub dystrybutorzy dostarczają raporty, które wcześniej weryfikuje Instytut Ochrony Środowiska — dopiero potem model zostaje wpisany na listę. Program stawia więc wysokie wymagania jakościowe; urządzenia o niższych parametrach nie będą kwalifikowały się do dofinansowania.

To podejście sprzyja bardziej ekologicznym źródłom ciepła, np. pompom ciepła, dlatego przy wymianie ogrzewania warto sprawdzić katalog ZUM i żądać raportów z akredytowanego laboratorium. Przed zakupem trzeba potwierdzić klasę efektywności oraz parametry emisji, a także uwzględnić ewentualne ograniczenia dotacyjne dla mniej ekologicznych instalacji.

Dobrym pomysłem jest porównanie kosztów i poziomu dofinansowania dla kotłów na pellet z innymi rozwiązaniami OZE, by wybrać najbardziej opłacalną i zgodną z wymogami opcję.