Zasiłek chorobowy 2018 — zmiany, zasady i obliczenia

Co to jest zasiłek chorobowy?

Świadczenie pieniężne z ubezpieczenia chorobowego finansowane jest z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) lub – w początkowym okresie niezdolności do pracy – wypłacane przez płatnika. Przysługuje ono osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, które tymczasowo nie mogą pracować z powodu:

• choroby,
• macierzyństwa,
• wypadku przy pracy — w przypadkach przewidzianych przepisami.

Zasady przyznawania i wypłaty reguluje ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tzw. ustawa zasiłkowa). Zasiłek obejmuje między innymi:

• okres choroby,
• pobyt w szpitalu,
• zasiłek macierzyński,
• zasiłek opiekuńczy,
• o ile przepisy to przewidują.

Podstawę jego wymiaru stanowią składki na ubezpieczenia społeczne zapłacone w odpowiednim okresie rozliczeniowym, a kwoty świadczeń podlegają waloryzacji zgodnie z obwieszczeniem Prezesa ZUS. Prawo do zasiłku może być też objęte okresem wyczekiwania, chociaż w niektórych sytuacjach — na przykład w przypadku absolwentów — nabywa się je bez takiego oczekiwania. Dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy jest zaświadczenie lekarskie; gdy wystawia je szpital, powinno ono zawierać literowy kod "C".

Co zmieniło się w zasiłku chorobowym w 2018 roku?

Od 1 stycznia 2018 r. minimalne wynagrodzenie wzrosło do 2 100 zł, co przełożyło się na podstawę wymiaru zasiłków chorobowych i wysokość świadczeń w tym roku. Za podstawę wymiaru zasiłku nadal przyjmowano przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, a jednocześnie ustalono najniższą podstawę dla pracowników na poziomie 1 812,09 zł.

Przy tej minimalnej podstawie zasiłek chorobowy wynosił:

• 70% = 1 268,47 zł,
• 80% = 1 449,68 zł,
• 100% = 1 812,10 zł.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłosił także wskaźnik waloryzacji podstawy wymiaru zasiłku, który stosowano również przy obliczaniu świadczenia rehabilitacyjnego. Nowe przepisy zmieniły zasady nabywania prawa do zasiłku, w tym okresy wyczekiwania, co wymagało korekt wyliczeń dla osób chorujących na przełomie 2017 i 2018 roku. Regulacje obowiązywały od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 i dotyczyły ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jaki wpływ miało minimalne wynagrodzenie 2018 na świadczenia chorobowe?

W 2018 roku podniesienie minimalnego wynagrodzenia przesunęło punkt wyjścia, od którego wylicza się podstawę zasiłków chorobowych, co przełożyło się na wyższe świadczenia dla pracowników. Wyższa minimalna podstawa bezpośrednio wpływała nie tylko na sam zasiłek, ale także na podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy.

W przypadku zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy ta najniższa podstawa była proporcjonalnie zmniejszana — np. przy 50% etatu przyjmowano 50% minimalnej podstawy. Podwyższenie tej podstawy oznaczało też wzrost składek na ubezpieczenia społeczne, co z jednej strony poprawiło zabezpieczenie osób o najniższych dochodach, a z drugiej zwiększyło koszty po stronie płatników.

Przeczytaj teżIle ZUS płaci za zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia? Ważne informacje i zasady

Organy wypłacające zasiłki musiały uwzględnić nowe podstawy przy kalkulacjach oraz dostosować systemy płacowe do obwieszczenia Prezesa ZUS i obowiązujących przepisów. W praktyce zmiana ta poprawiła ochronę socjalną najmniej zarabiających, jednocześnie nakładając dodatkowe obciążenia finansowe na pracodawców związane z wyższymi wypłatami i składkami.

Kiedy płaci pracodawca, a kiedy ZUS?

Pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym. Dla pracowników, którzy ukończyli 50. rok życia najpóźniej w roku poprzedzającym niezdolność, ten okres skraca się do 14 dni. Po upływie tych dni (od 34. dnia) obowiązek wypłaty przejmuje ZUS i zaczyna wypłacać zasiłek chorobowy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przykładowo:

• przy 40 dniach choroby pracodawca pokrywa dni 1–33, a ZUS wypłaca zasiłek od dnia 34 do 40,
• jeśli chory ma 52 lata i jest niezdolny przez 20 dni, pracodawca płaci za dni 1–14, a ZUS za dni 15–20.

ZUS wypłaca również świadczenia wtedy, gdy płatnik nie ma obowiązku wypłaty wynagrodzenia chorobowego — dotyczy to m.in. zleceniobiorców objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, o ile spełnili okres wyczekiwania (np. 30 lub 90 dni, z pewnymi wyjątkami). Zasiłek nie przysługuje za te same okresy, za które wypłacane jest wynagrodzenie chorobowe przez płatnika.

Zarówno płatnik zasiłków, jak i pracodawca mają obowiązki dokumentacyjne, kontrolne i rozliczeniowe — sprawdzają zwolnienia lekarskie, ustalają okresy choroby i przekazują rozliczenia do ZUS. W szczególnych sytuacjach, na przykład przy zwolnieniu szpitalnym oznaczonym kodem "C", obowiązują odrębne zasady kwalifikacji i rozliczeń świadczeń.

Jak oblicza się podstawę wymiaru zasiłku chorobowego?

Suma wynagrodzeń podlegających oskładkowaniu, wypłaconych w ciągu 12 miesięcy przed wystąpieniem niezdolności do pracy, dzielona jest przez 12 — w ten sposób otrzymuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie, które stanowi podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Do tej kwoty zalicza się:

• pensję zasadniczą,
• premie,
• dodatki,
• inne elementy objęte składkami na ubezpieczenia społeczne.

Przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy podstawę wylicza się proporcjonalnie do etatu — przykładowo przy połowie etatu z minimalnej podstawy z 2018 roku (1 812,09 zł) przyjmowano 906,05 zł. Jeżeli obliczona średnia jest niższa od najniższej ustawowej podstawy wymiaru świadczeń chorobowych (w 2018 r. — 1 812,09 zł), obowiązuje ta najniższa wartość. Przy korektach podstawy oraz przy wyliczaniu świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się wskaźnik waloryzacji ogłaszany przez Prezesa ZUS. Przerwa między kolejnymi okresami niezdolności krótsza niż 61 dni powoduje, że wcześniejsze okresy są wliczane do ciągłego okresu zasiłkowego; z kolei brak przerwy w pobieraniu zasiłków powoduje, że nie trzeba ponownie ustalać podstawy wymiaru.

Przeczytaj teżIle wynosi chorobowe z najniższej krajowej netto? Obliczenia i istotne informacje

Dla zobrazowania: jeśli suma składników za 12 miesięcy wynosi 54 000 zł, przeciętne miesięczne wynagrodzenie wynosi 4 500 zł (54 000 ÷ 12). Przy stawce zasiłku 80% świadczenie miesięczne wyniesie więc 3 600 zł.

Jakie są procentowe stawki zasiłku chorobowego?

Podstawowe stawki zasiłku chorobowego to:

• 80% podstawy wymiaru — najczęściej stosowana stawka przy standardowych obliczeniach świadczenia,
• 70% podstawy wymiaru — dotyczy m.in. pobytu w szpitalu, chyba że przepisy przewidują inaczej,
• 100% podstawy wymiaru — przysługuje tylko w szczególnych przypadkach wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Świadczenie rehabilitacyjne ma odrębną zasadę: przez pierwsze trzy miesiące wypłaca się je w wysokości 90% podstawy wymiaru. Zarówno zasiłek, jak i świadczenie chorobowe zależą od podstawy wymiaru, która decyduje o ostatecznej kwocie. Warto też pamiętać, że wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez pracodawcę różni się od zasiłku — podlega innym regułom naliczania i wypłaty.

Przeczytaj teżJak AOK wypłaca chorobowe? Przewodnik po zasadach i dokumentach

Na jaki okres przysługuje zasiłek chorobowy?

Standardowy okres zasiłkowy trwa maksymalnie 182 dni podczas jednej, nieprzerwanej niezdolności do pracy. W wyjątkowych sytuacjach — na przykład przy gruźlicy — termin ten może zostać wydłużony do 270 dni. Jeśli przerwa między kolejnymi okresami niezdolności nie przekracza 60 dni, ZUS łączy je i traktuje jak jeden ciągły okres zasiłkowy.

Prawo do wypłaty zależy od ciągłości ubezpieczenia. Zwykle obowiązuje okres wyczekiwania wynoszący 30 lub 90 dni, choć w określonych przypadkach ten wymóg bywa pominięty. ZUS zaczyna wypłacać zasiłek dopiero po zakończeniu świadczeń wypłacanych przez płatnika, a dni, za które pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe, nie są objęte zasiłkiem.

Gdy podstawowy okres zasiłkowy dobiegnie końca, istnieje możliwość ubiegania się o świadczenie rehabilitacyjne, jeżeli dalsze leczenie daje szansę na powrót do pracy. Jeżeli natomiast niezdolność jest trwała, możliwe jest przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Przeczytaj teżZasiłek szpitalny ZUS — co warto wiedzieć i jak go otrzymać?